Arka plan ve olay: iki görev, iki zaman
Geçmişle ilgili bir hikâyede genellikle zaten devam eden uzun bir eylem ve onun ortasında olan kısa bir olay vardır. Uzun eylem arka plandır ve past continuous ile söylenir: “I was waiting for the bus.” Kısa olay past simple ile söylenir: “The bus left.”
Past continuous, was ya da were ile fiilin -ing hâlinden oluşur: I, he, she ve it ile “was”; you, we ve they ile “were”. Türkçedeki “-iyordu” bu zamana çok yakındır (“Otobüs kalktığında sefer saatlerine bakıyordum.”), ama Türkçede anlamı ek taşır; İngilizcede “was” ayrı bir kelimedir ve atlanamaz.
- Arka plan: “We were playing football.”
- Olay: “It started to rain.”
- İkisi birlikte: “We were playing football when it started to rain.”
When mi, while mı?
“When” kısa olayla gelir: “I was checking the timetable when the bus left.” “While” uzun süren arka plan eylemiyle gelir: “The bus left while I was looking away.” Türkçedeki “-dığında” ve “-ken” eklerine benzerler. Türkçede bu parça genellikle cümlenin başında olur; İngilizcede başta da sonda da olabilir. Cümle “when” ya da “while” ile başlıyorsa virgül koyun: “While I was looking away, the bus left.”
Bir ayrıntı: iki past simple fiille “when” aynı anı değil, sırayı gösterir. “When the bus left, I called an adult.” otobüs kalktıktan sonra telefon edildiğini anlatır. Çocuğunuza sorun: “Hangisi önce başladı?”
Olanları sormak
“What were you doing when…?” arka planı sorar, bu yüzden cevapta was ya da were + -ing kullanılır. “What did you do next?” sonraki adımı sorar, cevap past simple ile verilir. “Did” geldikten sonra fiil yalın kalır: “Did you miss the event?” denir, “Did you missed…?” denmez. Üçünü de aşağıda dinleyin.
Nia What were you doing when the bus left?
Leo I was checking the timetable.
Nia What did you do next?
Leo I called an adult and cycled on the safe path.
Nia Did you miss the event?
Leo No. I arrived before it started.
Hikâyeler için düzensiz geçmiş biçimler
Düzensiz geçmiş biçimleri liste olarak değil, tam cümlelerin içinde çalışın. “Did” gelince fiil yalın hâline döner: “I took the bus.” ama “I didn’t take the bus.”
- go → went: “We went to the sports centre.”
- take → took: “I took the safe path.”
- see → saw: “I saw the bus at the corner.”
- make → made: “We made a new plan.”
Sözlü anlatımdan kısa bir yazıya
Çocuğunuz olayı sesli anlatabildiğinde yazıya geçmek küçük bir adımdır: her biri bir iki cümlelik dört bölüm. Çocuğunuzun değiştirebileceği bir örnek: “Last Saturday, my sister and I were waiting at the bus stop. While we were talking, the bus went past without stopping. We called Dad, and he drove us to the stadium. In the end, we arrived just before the match started.”
- Sahne: kim, nerede, o sırada ne oluyordu
- Olay: ne oldu, when ya da while ile
- Sonraki adımlar: then, after that
- Son: in the end, finally
Sık yapılan hatalar ve kolay düzeltmeleri
Bu hatalar A2 seviyesinde normaldir. Cümleyi doğru hâliyle tekrar edin ve çocuğunuzun devam etmesine izin verin.
- “I was check the timetable.”: was ya da were ve -ing birlikte gerekir: “I was checking the timetable.”
- “We was waiting.”: we, you ve they ile “were” kullanılır.
- “While the bus left, I was reading.”: kısa olay için “when” kullanın: “When the bus left, I was reading.”
- “I was calling an adult and I was cycling there.”: sırayla olan adımlar past simple ile söylenir: “I called an adult and cycled there.”
- “Every summer we were going to the sea.”: Türkçede “-iyordu” alışkanlık için de kullanılır (“Her yaz denize gidiyorduk.”), ama İngilizcede alışkanlık için past continuous kullanılmaz: “Every summer we went to the sea.”
- “He goed home.”: düzensiz fiillerin kendi geçmiş biçimi vardır: “He went home.”
Evde oyun: bölünen hikâye
Akşam yemeğinde 15 dakika oynayın. 1. tur: bir zaman söyleyin, örneğin “at seven o’clock yesterday evening”, herkes o sırada ne yaptığını söylesin. 2. tur: biri arka plan cümlesine başlasın, “I was reading in bed…”, sıradaki kişi bir olayla araya girsin: “…when the lights went out.” 3. tur: sonra ne olduğunu söyleyin. Haftada bir kez çocuğunuz bir hikâye yazsın ve arka plan fiillerinin altını bir renkle, olay fiillerinin altını başka bir renkle çizsin.
Sonraki adım
Sonra aynı anda olan iki eylemi ekleyin: “While I was cooking, my brother was laying the table.” Ardından so ile sonuç ekleyin: “The bus left, so I called an adult.”