Kurgu ve kurgu dışı: bir fikre iki yol
A2 seviyesinde çocuklar benzer bir konudaki bir kurgu dışı metinle bir kurgu metnini karşılaştırmaya başlar. Türkçe derslerindeki “bilgilendirici metin” ve “hikâye edici metin” ayrımı da budur.
Bu yazı boyunca iki kısa örnek kullanıyoruz. Bir rapor bir fener alayını anlatır: etkinlikten önce gönüllüler mumsuz ışıkların her birini kontrol eder ve güzergâhtaki dar bir köşeyi genişletir. Bir hikâyede ise oyun provası yapan iki çocuk sahnenin altından bir tıkırtı duyar. Gevşek bir tahta beklerler, ama bir teknisyen bir zamanlar boyalı bulutları yukarı kaldıran eski bir makine bulur ve grup makineyi sergiler.
- non-fiction – gerçek bilgileri kanıtla anlatır: rapor, haber
- fiction – bir fikri işlemek için karakterler ve olaylar yaratır: hikâye, oyun
Claim, evidence ve turning point
Raporda bir claim (iddia) şöyle olabilir: “The parade was safe because people planned it carefully.” Kanıt, genişletilen köşedir. Hikâyede dönüm noktası kapağın açıldığı andır: çocuklar gevşek bir tahta bekliyordu, karşılarına bir tiyatro tarihi parçası çıktı. Herhangi bir hikâyede dönüm noktasını bulmak için şunu sorun: “What did they expect?” ve “What did they find?”
- claim – sınanacak ana fikir
- evidence – bir fikri destekleyen ayrıntı, kanıt
- turning point – anlayışı değiştiren an, dönüm noktası
Doğru mu, yanlış mı? Metindeki kelimelerle kanıtlayın
Doğru-yanlış sorularında kazandırılacak alışkanlık, akıldan cevap vermek yerine metindeki kelimeleri göstermektir. “The lights contain real candles.” yanlıştır: raporda “candle-free” yazar. “-free”, Türkçedeki “-sız” ekine benzer: “sugar-free” şekersiz, “candle-free” mumsuz demektir. “The children hide a new set in the machine.” de yanlıştır: hikâyede “Instead of hiding their new set inside it…” yazar. “The old machine once lifted painted clouds.” ise doğrudur, hikâyede “raised” yazsa bile: kelimeyi değil, anlamı eşleştirin.
- “It’s true. The text says…”
- “It’s false. The text says…”
- “The text doesn’t say.”
Konudan ortak temaya
Konu (topic), metnin neyle ilgili olduğudur: bir fener alayı, bir tiyatro. Tema (theme) ise metnin üzerinde düşündürdüğü fikirdir; bu yüzden en iyi tam bir cümleyle söylenir. Bu kısa konuşmada ilk cevap her metinden bir ayrıntı alır, son satır ise temayı söyler. Buradaki “history”, korunmaya değer eski şeyler demektir.
Türkçede “ikisi de gösteriyor” deriz ve fiil tekil kalır; bu yüzden çocuklar “Both shows” demeye eğilimlidir. İngilizcede “both” sonrasında fiil -s almaz: “Both show that…”
Nia How do the texts explore the same theme?
Leo The lantern report shows careful planning, and the story shows a careful choice about an old machine.
Leo What do they share?
Nia Both show that careful planning keeps people and history safe.
Dört cümlelik bir karşılaştırma yazmak
Her cümlenin tek bir işi vardır. Önce çocuğunuz okuru belirler: okur öğretmense tam cümleler, doğru yazım ve noktalama gerekir. İşte “Which text changed your thinking most?” sorusuna örnek bir cevap.
“Gave me a real example” kurgu dışı metne, “made the idea personal” kurguya uyar. Son cümlede iki metinden biri seçilebilir; yeter ki “because” sonrasındaki gerekçe metinden gelsin.
- Rapordan ayrıntı: “The lantern report gave me a real example: volunteers widened one narrow corner of the route.”
- Hikâyeden ayrıntı: “The story made the idea personal when an old scenery lift was found under the stage.”
- Ortak tema: “Both show that careful choices can protect a community.”
- Tercih ve gerekçe: “The story changed my thinking most because the forgotten machine became part of opening night.”
Evde oyun: iki metin, bir fikir
Benzer bir fikri işleyen iki kısa İngilizce metin seçin; örneğin plaj temizliğini anlatan bir çocuk haberi ve eski oyuncağını onaran bir çocuğun hikâyesi. Çocuğunuz her birinde bir ayrıntının altını çizsin, “Both show that…” cümlesini tamamlasın ve dört cümle yazsın; siz yalnızca “Where does it say that?” diye sorun. Bir sonraki sefer cümleleri siz yazın ve iki metinde de olmayan bir ayrıntı ekleyin; çocuğunuz onu yakalasın.
Sık yapılan hatalar ve kolay düzeltmeleri
Bu hatalar A2 seviyesinde normaldir. Cümleyi doğru hâliyle tekrar edip devam edin.
- Her şeyi baştan anlatmak: her metinden tek bir ayrıntı seçilir.
- “Both are about shows.”: bu bir konudur. Tema bir şey söyler: “Both show that careful planning keeps people and history safe.”
- “Both texts shows…”: “both” sonrasında -s gelmez: “Both texts show…”
- “I like the story.”: metinden bir gerekçe ekleyin: “…because the forgotten machine became part of opening night.”
- “The story proves…”: hikâye bir fikri gösterebilir ama bir gerçeği kanıtlamaz. “The story shows…” deyin.
Sonraki adım
Sonra çocuğunuz fikirleri and, but, so ve because ile bağlayan daha uzun metinler yazabilir; örneğin komşular için kısa bir bilgilendirme yazısı.