İyi bir ilk gün rehberi ne yapar?
Bir yere ilk kez giden gergin bir okurun ihtiyacı şunlardır: zaman sırasıyla ipuçları, her biri için bir neden, seçimlerden ayrılmış kurallar ve biraz güvence. İşin çoğunu şu başlangıçlar yapar:
- “Before you go, …” – Gitmeden önce … (hazırlık için)
- “Remember to …” – … unutmayın (sık unutulan şeyler için)
- “To avoid …” – … önlemek için (ipucunun engellediği sorun için)
- “You have to …” / “You don’t have to …” – … zorundasınız / … zorunda değilsiniz (kurallar ve seçimler)
- “Avoid doing …” – … yapmaktan kaçının (hatalar için)
Önce eylem, sonra neden: amaç için to + fiil
İpucuna emir kipiyle, yani öznesiz yalın fiille başlayın ve “Neden?” sorusunu to + fiil ile cevaplayın. Türkçedeki “-mek için” İngilizcede for değil, to olur. Olumsuz bir neden için “to avoid + -ing” doğal duyulur.
- “Arrive ten minutes early to put away your coat.” – Paltonuzu bırakmak için on dakika erken gelin.
- Olumsuz neden: “I checked the route to avoid arriving late.” – Geç kalmamak için yolu kontrol ettim.
- Cümle başında, virgülle: “To avoid a long queue, sign in before seven.”
Fiil + to mu, fiil + -ing mi?
İkinci fiilin biçimini birinci fiil belirler. Bunun kısa bir kuralı yoktur; fiilleri gruplar hâlinde öğrenin:
- need, plan, decide, hope, offer, promise, remember, forget ve want fiillerinden sonra to + fiil: “Remember to bring your access card.”
- enjoy, finish, avoid, mind, spend time ve feel like ifadelerinden sonra -ing: “Avoid moving hot trays when the floor is busy.”
- Soru kelimesi + to: “I didn’t know where to sit or who to ask.” Türkçedeki “nereye oturacağımı” yapısını kelime kelime çevirmeyin.
- Edattan sonra -ing: “Don’t worry about working slowly.”
- stop ile anlam değişir: “I stopped working at six.” (çalışmayı bıraktım), ama “I stopped to answer the phone.” (telefonu açmak için durdum).
Have to, don’t have to, mustn’t: kurallar ve seçimler
Her talimatın ne kadar güçlü olduğunu gösterin. don’t have to ile mustn’t birbirinin eşi gibi görünür ama anlamları çok farklıdır: don’t have to “zorunda değilsiniz”, mustn’t ise “yapmanız yasak” demektir.
- have to: zorunlu, çoğu zaman dışarıdan gelen bir kural: “Visitors have to show photo ID at reception.”
- must: yazanın vurguladığı güçlü kural ya da talimat: “You must keep the emergency exit clear.”
- don’t have to: isteğe bağlı, gerekli değil: “You don’t have to print the form; a digital copy is fine.”
- mustn’t: izin yok: “You mustn’t photograph confidential documents.”
- Geçmiş zaman: had to, çünkü must fiilinin geçmiş biçimi yoktur: “Did you have to book?” “Yes, I had to reserve a place.”
Dinleyin: dil kafesindeki kurallar
Yeni gelen bir adam, bir dil kafesindeki ilk akşamını anlatıyor; orada başka bir misafirin gece otobüsünü bulmasına yardım etmiş. Önce üç tür kurala, sonra planned to ve promised to yapılarına kulak verin.
Maya Were there many rules?
Owen Only clear ones. Everyone has to sign in. You don’t have to stay for the full two hours, but you mustn’t photograph people without asking.
Maya So did you leave early?
Owen No. I planned to leave at eight, but I stayed until nine. Farid found the bus, and I promised to help Carla prepare next Thursday’s map task.
130–160 kelimelik bir ilk gün rehberi yazmak
Spor salonu ya da gönüllü bir vardiya gibi gerçek bir “ilk kez” seçin, How to… ile başlayan bir başlık koyun ve şu sırayı izleyin:
- Gitmeden önce: nedeniyle birlikte bir hazırlık ipucu.
- Varınca: zorunlu olanlar.
- İnsanlar: kime sorulacağı ve ne teklif edileceği.
- Seçimler ve sınırlar, her biri nedeniyle: “You don’t have to bring knives; the kitchen provides them.”
- Sık bir sorun ve çözümü: “If you don’t know how to use a machine, ask for a demonstration.”
- Güvence: “Most teams enjoy helping a careful newcomer.”
Sık yapılan hatalar
Hepsinin kolay bir düzeltmesi var:
- “You mustn’t bring food.” Yiyecek getirmek isteğe bağlıysa: “You don’t have to bring food.”
- “I enjoy to cook.” enjoy fiilinden sonra -ing gelir: “I enjoy cooking.”
- “I came here for learning English.” Amaç için to: “I came here to learn English.”
- “I didn’t know where should I sit.” Doğrusu: “I didn’t know where to sit.”
- Nedensiz ipuçları: okur hangi kuralın daha önemli olduğunu anlayamaz.
Günde 10 dakikalık pratik
İyi tanıdığınız bir yere ilk kez gidecek bir arkadaşınızı düşünün.
- 2 dakika: Konuşmayı dinleyin ve her cümleyi tekrar edin.
- 3 dakika: O yer hakkında have to, don’t have to ve mustn’t ile üç kural söyleyin.
- 3 dakika: Sırasıyla, her birinin nedeni olan beş ipucu yazın.
- 2 dakika: İpuçlarını zayıf to (/tə/) ile sesli okuyun. Oradaki hangi kuralı değiştirirdiniz ve neden?
Sonraki adım
Sırada kurallardan tavsiyeye geçmek var: iki baskı arasında kalan birine if cümleleriyle (“If you …, you’ll …”) yardım etmek. Ardından yaşayan bir kişinin iki dönüm noktasını anlatmak.