Sześć form, cztery znaczenia
Większość szkolnych zasad wyraża się sześcioma krótkimi formami. Ucz się ich według znaczenia: „można”, „zrób to!”, „nie rób tego!” i „nie trzeba”.
- “can” (można): “You can borrow three books.”
- “can’t” (nie można): “You can’t use your phone in lessons.”
- “must” (zasada): “You must be in class by 8.30.”
- “have to” / “has to” (trzeba): “We have to wear trainers in the gym.”
- “mustn’t” (nie wolno): “You mustn’t run in the corridors.”
- “don’t have to” (nie trzeba): “You don’t have to buy lunch.”
Mustn’t czy don’t have to: różnica, która ma znaczenie
W zdaniach twierdzących “must” i “have to” znaczą, że coś jest konieczne. W przeczeniach się rozchodzą: “mustn’t” znaczy, że czegoś nie wolno, a “don’t have to”, że takiej zasady nie ma i wybór należy do ciebie. Dla Polaków to klasyczna pułapka: „nie musisz” to “you don’t have to”, a nie “you mustn’t”, które znaczy „nie wolno ci”. Szybki test: jeśli możesz dodać „ale możesz, jeśli chcesz”, użyj “don’t have to”.
- “You mustn’t eat in the lab. It isn’t safe.” → nie wolno.
- “You don’t have to wear a uniform.” → ubierz się, jak chcesz.
- “It’s Saturday, so I don’t have to get up early.” → nie trzeba.
Posłuchaj: zasady w nowej szkole
Troje uczniów ogląda znaki w swojej szkole. Jedna z uczennic jest nowa i wspomina dawną szkołę w Akrze, w Ghanie. Zwróć uwagę na “had to”: “must” nie ma formy przeszłej, więc przeszłą formą zarówno “must”, jak i “have to” jest “had to”.
Student Look at these signs for the guide. This one means you mustn't run.
Friend And that one means you can't use your phone in the library.
New student At my school in Accra, we had to wear a uniform.
Friend Here we don't have to wear one. I can wear my green hoodie every day!
Student But you have to be on time. The notice says pupils must be in class at 8.45.
Pytanie o zasadę: “Can I…?” i “Are we allowed to…?”
Żeby zapytać, czy coś wolno, powiedz “Can I…?” albo “Are we allowed to…?”; żeby zapytać, czy coś jest konieczne, “Do I have to…?”. Krótkie odpowiedzi powtarzają pierwsze słowo pytania. Po polsku często wystarczy intonacja albo „czy”, więc łatwo zapomnieć o “do”: zamiast “We have to wear a uniform?” powiedz “Do we have to wear a uniform?”.
- “Can I sit here?” “Yes, you can.”
- “Are we allowed to use calculators?” “No, we aren’t.”
- “Do I have to bring a dictionary?” “No, you don’t.”
New student Are we allowed to eat in the science lab?
Student No, we aren't. It's a new rule this term.
Zasady na znakach: A2 Key Reading Part 1
W części Reading and Writing, Part 1, czytasz sześć krótkich tekstów (znaki, ogłoszenia, wiadomości) i wybierasz, które z trzech zdań znaczy to samo. Poprawna odpowiedź często podaje tę samą zasadę innymi słowami. Te przykłady są nasze:
- “POOL: Students must wear a swimming cap.” → “You need a cap to swim here.”
- “No food in the computer room.” → “You can’t eat in the computer room.”
- “Sports Day: no uniform needed.” → “You don’t have to wear a uniform on Sports Day.”
- Pułapki: opcja z “can”, gdy ogłoszenie mówi “No…”, albo z “mustn’t”, gdy coś po prostu nie jest potrzebne.
Typowe błędy i jak je poprawić
Po “can” i “must” czasownik nie ma “to” ani -s; tylko “have to” zachowuje “to” (z he, she i it: “has to”). Sprawdź, czy w twoim tekście nie ma tych błędów (przed strzałką błąd, po niej poprawna wersja):
- “No running! You don’t have to run.” → “No running! You mustn’t run.”
- “You must to be on time.” → “You must be on time.”
- “She have to take the bus.” → “She has to take the bus.”
- “Yesterday we must stay late.” → “Yesterday we had to stay late.”
Ćwiczenie: pięć rad dla nowego ucznia
To ćwiczenie, nie zadanie egzaminacyjne. Napisz pięć rad dla kogoś, kto jest nowy w twojej szkole: zacznij je na co najmniej trzy różne sposoby i w jednej użyj “don’t have to”. Nasz przykład i 10-minutowa rutyna:
- “1 You must be at school by 8.30. 2 You can borrow library books. 3 You mustn’t eat in the computer room. 4 You don’t have to wear a uniform on Fridays. 5 Always pack your bag the night before.”
- Minuty 1–4: napisz swoje rady.
- Minuty 5–7: rodzic albo kolega słucha każdej rady i odpowiada „Można”, „Zrób to!”, „Nie rób tego!” albo „Nie trzeba”.
- Minuty 8–10: jak w części Speaking, Part 1, odpowiedz na głos na pytanie “Tell me something about your school.” i użyj dwóch zasad.
Co dalej
Następnie użyjesz tych form w e-mailu do kolegi, który przyjeżdża do ciebie w odwiedziny. Na poziomie B1 Preliminary będziesz wyjaśniać i porównywać zasady w dłuższych tekstach.